Świadectwo pochodzenia a Gwarancja pochodzenia: Kluczowe różnice

W kontekście rosnącego znaczenia odnawialnych źródeł energii (OZE) na rynku energetycznym, pojawiają się terminy, które są kluczowe dla zrozumienia rynku energii. Dwa z takich pojęć to świadectwo pochodzenia oraz gwarancja pochodzenia. Choć oba certyfikaty odnoszą się do energii wytwarzanej z odnawialnych źródeł, pełnią różne funkcje i są stosowane przez innych uczestników rynku w odmiennych kontekstach. W tym artykule wyjaśnimy, czym różnią się te dwa instrumenty oraz jakie mają znaczenie dla przedsiębiorstw i odbiorców energii.

Czym jest Świadectwo pochodzenia?

System świadectw pochodzenia został wprowadzony przed wejściem w życie obowiązującej obecnie ustawy OZE.

Zakładał on, jako system wsparcia pewnej grupie wytwórców posiadających instalację OZE, zbywanie i sprzedawanie ich jako produkt giełdowy. Dzięki temu wytwórcy energii z OZE mogli uzyskiwać dochód z ich sprzedaży, aby wspierać energetykę odnawialną w czasie, kiedy nie miała szansy na rentowność. Wytwórcom tym, świadectwa pochodzenia będą przysługiwać przez kolejnych 15 lat, ale nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2035 r., ze względu na obecnie funkcjonujący popyt na energię z OZE. Wytwórcom, których instalacje OZE zostały oddane do eksploatacji po 1 lipca 2016 r., mechanizm świadectw pochodzenia został zastąpiony systemem aukcyjnym.

Świadectwo pochodzenia (znane również jako zielony certyfikat) to dokument, który potwierdza, że dana energia elektryczna nim objęta została wytworzona ze źródeł odnawialnych. Jest to kluczowy element krajowego systemu wsparcia energii z OZE, regulowanego ustawą o odnawialnych źródłach energii.

Funkcje Świadectwa pochodzenia:

• Potwierdzenie pochodzenia energii: Dokument ten zaświadcza, że objęta nim energia pochodzi z odnawialnych źródeł.
• Prawa majątkowe: Ze świadectw pochodzenia wynikają prawa majątkowe, które mogą być przedmiotem obrotu i stanowić źródło dochodu dla Wytwórcy energii. Prawa te są zbywalne i wygasają w momencie ich umorzenia.
• Obowiązkowy charakter: Wybrane podmioty, takie jak odbiorcy przemysłowi czy przedsiębiorstwa energetyczne, są zobowiązane prawnie do nabywania i umarzania świadectw pochodzenia, co zapewnia stabilny popyt na te dokumenty.

Rodzaje Świadectw pochodzenia:

Świadectwa pochodzenia są wydawane w zależności od źródła wytworzenia i dla energii wytworzonej w OZE wyróżnia się:

• zielone certyfikaty (PMOZE_A): dla energii wytworzonej z wiatru, wody, geotermii, słońca, spalania biomasy;
• błękitne certyfikaty (PMOZE-BIO): dla energii wytworzonej z biogazu rolniczego.

W ramach systemu wsparcia występują również tzw. białe certyfikaty (PMEF), które dotyczą efektywności energetycznej w zakresie oszczędności energii.

Czym jest Gwarancja pochodzenia?

Gwarancja pochodzenia to certyfikat, który również potwierdza, że określona ilość energii elektrycznej objęta tym certyfikatem została wytworzona z OZE. Jednak w przeciwieństwie do świadectwa pochodzenia, gwarancje te mają inny charakter i cel.

Funkcje Gwarancji pochodzenia:

• Potwierdzenie dla odbiorcy końcowego: Gwarancja pochodzenia służy głównie do informowania końcowego odbiorcy, że zakupiona przez niego energia pochodzi z odnawialnych źródeł. Wskazuje ona, jaka ilość energii wprowadzona do sieci dystrybucyjnej lub przesyłowej była wytworzona z OZE.
• Dobrowolność: W odróżnieniu od świadectwa pochodzenia, gwarancje pochodzenia nie są obowiązkowe w systemie wsparcia. Służą one głównie do poprawy wizerunku firmy, która może udokumentować, że wspiera produkcję zielonej energii.
• Krótszy czas ważności: Gwarancja pochodzenia jest ważna przez 12 miesięcy od momentu wyprodukowania energii.

Proces wydawania:

Gwarancje pochodzenia są wydawane przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (URE) na wniosek wytwórcy energii. To właśnie te gwarancje są kluczowym elementem polityki Unii Europejskiej dotyczącej przejrzystości rynku energii, gdyż umożliwiają odbiorcom końcowym świadome wybory dotyczące konsumpcji energii.

Główne różnice między Świadectwem pochodzenia a Gwarancją pochodzenia

Świadectwo pochodzenia jest czym innym niż gwarancja pochodzenia. W świetle polskiego prawa są to dwa różne instrumenty. Choć oba dokumenty dotyczą energii z odnawialnych źródeł, różnią się zarówno w zakresie ich funkcji, jak i mechanizmów działania.

1. Charakter dokumentów

Świadectwo pochodzenia jest dokumentem obligatoryjnym. Zostało ono wprowadzone w Polsce w ramach przepisów wynikających z ustawy o odnawialnych źródłach energii. Zobowiązane podmioty, m.in.:  przedsiębiorcy przemysłowi, a przede wszystkim przedsiębiorstwa energetyczne, są zobowiązane do zakupu określonej liczby świadectw i ich umarzania. Ten mechanizm ma na celu wspieranie produkcji energii ze źródeł odnawialnych.

Z kolei Gwarancja pochodzenia to dokument dobrowolny, którego głównym celem jest informowanie odbiorców końcowych o tym, że dana energia elektryczna pochodzi z OZE. Nie nakłada on żadnych obowiązków, a jego użycie zależy od woli przedsiębiorstw energetycznych lub innych podmiotów.

2. Funkcja dokumentów

Funkcje obu dokumentów są różne.

• Świadectwa pochodzenia pełnią funkcję potwierdzenia, że objęta nim energia została wytworzona ze źródeł OZE oraz generowania praw majątkowych dla jego posiadacza. Te prawa majątkowe są ściśle związane z możliwością ich zbycia, co umożliwia dalszy handel świadectwami.
• Gwarancja pochodzenia również pełni funkcję potwierdzenia, że określona ilość energii została wytworzona z OZE, ale jej funkcja jest czysto informacyjna. Odbiorca końcowy, korzystając z energii potwierdzonej gwarancją pochodzenia, może być pewny, że energia została wyprodukowana w sposób przyjazny dla środowiska.

3. Okres ważności dokumentów

• Świadectwo pochodzenia jest ważne do momentu jego umorzenia. Proces ten polega na tym, że świadectwo pochodzenia daje prawa majątkowe, które są zbywalne i stanowią towar giełdowy z chwilą zapisania wpisania do rejestru.
• W przypadku Gwarancji pochodzenia, okres ważności jest określony i wynosi 12 miesięcy od momentu wyprodukowania energii, co oznacza, że odbiorcy mają rok na wykorzystanie tego dokumentu do celów informacyjnych.

4. Mechanizm handlu

Świadectwa pochodzenia są prawami majątkowymi, co oznacza, że mogą być przedmiotem obrotu na giełdzie. W Polsce handel świadectwami pochodzenia odbywa się na Towarowej Giełdzie Energii (TGE S.A.), co stwarza możliwość spekulacji oraz inwestowania w zielone certyfikaty.

Natomiast Gwarancje pochodzenia nie są związane z prawami majątkowymi i nie mogą być przedmiotem obrotu. Dokumenty te pełnią rolę czysto informacyjną, nie mają wartości handlowej ani nie podlegają mechanizmom rynkowym.

5. Cel dokumentów

Świadectwo pochodzenia ma na celu wspieranie wytwarzania energii z OZE poprzez stworzenie obowiązku umarzania świadectw przez określone podmioty. Dzięki temu mechanizmowi wytwórcy energii odnawialnej mogą uzyskiwać dodatkowy dochód ze sprzedaży świadectw, co ma zachęcać do dalszego inwestowania w odnawialne źródła energii.

Gwarancja pochodzenia z kolei jest narzędziem poprawy wizerunku przedsiębiorstw oraz zwiększenia transparentności wobec odbiorców końcowych. Firmy korzystające z gwarancji mogą potwierdzać swoje wsparcie dla energii odnawialnej, co może mieć pozytywny wpływ na ich reputację i relacje z klientami.

Znaczenie dla rynku energii

Oba dokumenty mają istotny wpływ na funkcjonowanie rynku energii, choć ich role są różne. Świadectwa pochodzenia pełnią kluczową rolę w systemie wsparcia dla OZE, stymulując popyt na zieloną energię poprzez obowiązek ich nabywania i umarzania przez określone podmioty. Z kolei Gwarancje pochodzenia służą bardziej wizerunkowym celom, umożliwiając firmom wykazanie, że wspierają produkcję energii odnawialnej, co ma szczególne znaczenie w kontekście rosnącej świadomości ekologicznej konsumentów.

Podsumowanie

Choć terminy Świadectwo pochodzenia i Gwarancja pochodzenia mogą wydawać się zbliżone, pełnią one różne funkcje i są stosowane w odmiennych kontekstach.

Zarówno Świadectwa, jak i Gwarancje pochodzenia odgrywają istotną rolę w promowaniu odnawialnych źródeł energii, przyczyniając się do zrównoważonego rozwoju rynku energetycznego i pozwalają budować świadomość społeczną.