Dyrektywa CSRD: obowiązki, terminy i standardy raportowania
Dyrektywa CSRD to najważniejsza obecnie regulacja w obszarze raportowania niefinansowego, która już rewolucjonizuje sposób, w jaki firmy w UE muszą komunikować swoje wpływ na środowisko, społeczeństwo i ład korporacyjny. W dużym skrócie, zastępuje ona dotychczasową dyrektywę NFRD, znacząco poszerzając grono firm zobowiązanych do raportowania i wprowadzając rygorystyczne, ujednolicone standardy sprawozdawczości według Europejskich Standardów Sprawozdawczości Zrównoważonego Rozwoju (ESRS). Jej znaczenie wykracza daleko poza sam obowiązek prawnego – to kluczowy filar Europejskiego Zielonego Ładu, mający na celu ukierunkowanie prywatnych inwestycji na zrównoważoną działalność i walkę z tzw. greenwashingiem, czyli „ekościemą”. Dzięki przejrzystym i porównywalnym danym, ma stworzyć uczciwy poziom gry na rynku.
Czym jest dyrektywa CSRD i jakie ma znaczenie
Wyobraź sobie, że od lat firmy raportują swoje wyniki finansowe w ściśle określony, zunifikowany sposób, co pozwala inwestorom i analitykom je porównywać. W obszarze ESG takiej spójności dotąd nie było. I właśnie tę lukę wypełnia dyrektywa CSRD. Jej sercem jest koncepcja podwójnej istotności, która wymaga od firm spojrzenia w dwie strony. Po pierwsze, jak ich działalność wpływa na świat (np. emisje CO2, zużycie wody, prawa pracowników). Po drugie, jak czynniki zrównoważonego rozwoju (jak zmiany klimatu czy niedobór surowców) wpływają na przyszłą kondycję samej firmy. To fundamentalna zmiana w myśleniu o ryzyku i szansach biznesowych. W praktyce oznacza, że firma nie może już tylko deklarować, że jest „zielona” – musi to udowodnić konkretnymi, zweryfikowanymi danymi ujętymi w sprawozdaniu z działalności. Dlatego znaczenie dyrektywy CSRD jest tak ogromne: wprowadza język liczb i audytu tam, gdzie królowały ogólnikowe deklaracje.
Kogo dotyczy dyrektywa CSRD
To pytanie, które niepokoi wielu zarządów. Zakres jest zdecydowanie szerszy niż poprzednio. Obowiązek będzie stopniowo obejmować cztery główne grupy. Po pierwsze, duże przedsiębiorstwa, które spełnią dwa z trzech kryteriów: powyżej 250 pracowników, obrót powyżej 40 mln euro lub suma bilansowa powyżej 20 mln euro. To absolutny rdzeń nowych przepisów. Po drugie, MŚP notowane na giełdach państw członkowskich (z wyłączeniem mikroprzedsiębiorstw), co dla wielu rodzinnych spółek stanowi zupełnie nowe wyzwanie. Po trzecie, duże spółki spoza Unii Europejskiej, które generują na jej terenie obroty powyżej 150 mln euro, o ile mają tam znaczącą działalność (np. oddział lub podmiot zależny). Warto też pamiętać, że jednostki zależne i jednostki dominujące będą zgłaszały dane w ramach skonsolidowanej sprawozdawczości grupy kapitałowej. Oznacza to, że nawet mniejsza spółka-córka w grupie kapitałowej może być objęta wymogami przez swoją holdingową „matkę”. Obecnie trwają prace nad tzw. „pakietem omnibus”, który może ten zakres nieco zawęzić, ale generalna zasada pozostaje: jeśli twoja firma jest duża, notowana lub istotna dla unijnego rynku, prawdopodobnie musisz się przygotować.
Harmonogram wdrażania CSRD
Tutaj nastąpiła istotna korekta, o której muszą wiedzieć wszyscy. Pierwotny, bardzo napięty harmonogram zastosowania nowych obowiązków został w 2024 roku przesunięty o dwa lata dla większości firm. To tzw. „Stop-the-Clock”, czyli decyzja, która dała przedsiębiorstwom oddech. Aktualny plan wygląda następująco:
- Fala 1 (początek 2025 roku): Dotyczy firm, które już były objęte starymi przepisami NFRD. Te podmioty po raz pierwszy zastosują standardy ESRS w swoich rocznych sprawozdaniach finansowych za rok 2024.
- Fala 2 (prawdopodobnie od 2026/2028 roku): Wszystkie pozostałe duże firmy, które nie były wcześniej objęte NFRD. Początek obowiązku ma nastąpić dla sprawozdań za rok 2025 lub 2027 – ostateczna data będzie znana po zakończeniu prac legislacyjnych.
- Fala 3 (prawdopodobnie od 2027/2029 roku): Notowane małe i średnie przedsiębiorstwa.
- Fala 4 (od 2029 roku): Duże spółki spoza UE.
Kluczowy wniosek jest taki: mimo że terminy się przesunęły, nie ma czasu do stracenia. Przygotowanie się do raportowania według standardów ESRS to proces wymagający wielu miesięcy, obejmujący zbudowanie systemów zbierania danych, przeszkolenie zespołów i opracowanie strategii. Dlatego już teraz warto zacząć od Testu Gotowości ESG czy innych narzędzi diagnostycznych. To nie sprint, a maraton, który właśnie się rozpoczął.
Obowiązki sprawozdawcze wynikające z CSRD
Obowiązki sprawozdawcze wynikające z CSRD to nie tylko napisanie dodatkowego dokumentu. To kompleksowy proces, który wymusza głęboką integrację kwestii zrównoważonego rozwoju z zarządzaniem firmą. Centralnym elementem jest przygotowanie sprawozdania z działalności, które przestaje być oddzielnym „zielonym raportem”, a staje się integralną częścią głównego dokumentu zarządu dla akcjonariuszy. W jego ramach firma musi przedstawić wpływ swojej działalności na czynniki środowiskowe i społeczne, a także to, jak same czynniki zrównoważonego rozwoju (jak kryzys klimatyczny czy zmiany demograficzne) kształtują jej przyszłą rentowność i model biznesowy. Co kluczowe, te informacje podlegają atestacji (czyli ograniczonej weryfikacji) przez biegłego rewidenta lub inną upoważnioną jednostkę audytorską. Dla grup kapitałowych obowiązek ten realizowany jest na poziomie skonsolidowanej sprawozdawczości, co oznacza, że jednostka dominująca jest odpowiedzialna za zebranie i przedstawienie danych od wszystkich swoich jednostek zależnych. Wymóg ten ma na celu zapewnienie kompletności obrazu i uniknięcie przenoszenia ryzyk ESG do nieujawnianych części struktury korporacyjnej.
Standardy raportowania zgodne z CSRD
Standardy raportowania zgodne z CSRD to miejsce, gdzie teoria spotyka się z praktyką i gdzie dyrektywa CSRD zyskuje swoje zęby. Wszystkie firmy objęte zakresem będą musiały stosować szczegółowe europejskie standardy sprawozdawczości, czyli ESRS. Stanowią one gotowy „przepis” na to, co i jak raportować, zapewniając porównywalność danych między firmami i sektorami. Struktura ESRS jest logiczna: zaczyna się od standardów ogólnych (m.in. od zasady podwójnej istotności, która jest fundamentem), przez szczegółowe standardy tematyczne dotyczące środowiska (np. zmiany klimatu, gospodarka o obiegu zamkniętym), kwestii społecznych (np. warunki pracy, prawa człowieka) oraz ładu korporacyjnego. W przyszłości dojdą też standardy sektorowe, które uwzględnią specyfikę konkretnych branż, jak energetyka czy moda. W praktyce standardy sprawozdawczości ESRS wymagają od firmy ujawnienia nie tylko suchych wskaźników (np. wielkość emisji CO2), ale przede wszystkim swojej strategii, polityk, celów redukcyjnych oraz procesów zarządczych powiązanych z ESG. To właśnie dzięki tym unijnym standardom sprawozdawczości raportowanie niefinansowe przestaje być marketingową opcją, a staje się wiarygodnym, zweryfikowanym źródłem informacji o kondycji i przyszłości firmy. Wdrożenie ESRS jest więc kluczowym wyzwaniem technicznym i organizacyjnym dla każdej organizacji.
Rola interesariuszy i wpływ społeczny raportowania
Rola interesariuszy i wpływ społeczny raportowania jest przez dyrektywę CSRD wyniesiona z poziomu deklaracji do rangi formalnego, strategicznego wymogu. Nie chodzi już tylko o jednorazowe ankiety, ale o systematyczny dialog i włączanie różnych grup – od pracowników i inwestorów po lokalne społeczności i dostawców – w identyfikację kluczowych kwestii związanych ze zrównoważonym rozwojem. Raportowanie zgodne z ESRS dostarcza tym grupom przejrzystych, porównywalnych i zweryfikowanych danych, umożliwiając świadomą ocenę firmy. Ma to bezpośredni wpływ społeczny: ujawniane informacje na temat warunków pracy, równości wynagrodzeń, poszanowania praw człowieka czy wpływu na lokalne otoczenie tworzą presję na realne, pozytywne zmiany. W ten sposób sprawozdawczość zgodna z Europejskim Zielonym Ładem i Porozumieniem paryskim staje się narzędziem demokratyzacji i zwiększania odpowiedzialności biznesu, budując fundament długoterminowego zaufania i społecznej licencji na działanie.
Korzyści i konsekwencje dla przedsiębiorstw
Dla firm dyrektywa CSRD jest punktem zwrotnym, który można potraktować wyłącznie jako kosztowny przymus lub strategiczną szansę. Podstawowe konsekwencje braku zgodności są poważne i obejmują zarówno ryzyka prawne, jak i wizerunkowe.
Bezpośrednie konsekwencje braku zgodności lub nierzetelnego raportowania:
- Kary finansowe i prawne: W Polsce za niesporządzenie lub zafałszowanie sprawozdania z działalności (w którym raport CSRD jest integralną częścią) grozi odpowiedzialność karna, w tym grzywny, a w skrajnych przypadkach nawet kara ograniczenia wolności. Komisja Europejska zapowiada dodatkowe restrykcje za podawanie fałszywych danych ESG.
- Utrata zaufania i reputacji: Aż 87% inwestorów obawia się fałszywych działań proekologicznych (greenwashingu) w raportach. Brak wiarygodnego raportu może więc skutkować uznaniem firmy za nieodpowiedzialną, prowadząc do odpływu klientów i utraty wartości marki.
- Problemy w łańcuchu dostaw i z dostępem do kapitału: Duże firmy, by spełnić własne wymogi CSRD, będą wymagać danych od dostawców. Ich brak może oznaczać wypadnięcie z istotnych kontraktów. Ponadto banki i inwestorzy coraz częściej uzależniają finansowanie od wiarygodnych danych ESG, co dla firm nieprzygotowanych może zablokować dostęp do „zielonego” kapitału.
Jednak dla firm, które podejdą do tego strategicznie, dyrektywa CSRD otwiera drogę do wymiernych korzyści. Przede wszystkim proces zbierania danych i proces należytej staranności wymuszony przez ESRS prowadzi do lepszego zarządzania ryzykiem – zarówno środowiskowym, jak i społecznym – co zwiększa odporność biznesu. Przejrzyste raportowanie buduje zaufanie, poprawia reputację i ułatwia pozyskiwanie inwestorów. Co kluczowe, wewnętrzna analiza wymagana do raportowania często ujawnia możliwości optymalizacji kosztów (np. poprzez oszczędności energetyczne) i tworzy przewagę konkurencyjną na rynku, gdzie konsumenci i partnerzy biznesowi coraz bardziej cenią zrównoważony rozwój. W efekcie, choć wdrożenie jest wyzwaniem, CSRD może stać się katalizator transformacji, wspierającej nie tylko zgodność z prawem, ale i długoterminową wartość firmy.
https://finance.ec.europa.eu/capital-markets-union-and-financial-markets/company-reporting-and-auditing/company-reporting/corporate-sustainability-reporting_en
https://www.pwc.pl/pl/artykuly/dyrektywa-csrd-jakiezmiany-wprowadza-w-raportowaniu-esg.html
https://viewpoint.pwc.com/dt/gx/en/eu/eu-sustainability-regulation/eu-sustainability-regulation/csrd.html
https://grantthornton.pl/publikacja/dyrektywa-csrd-raporty-esg-obowiazkowe-dla-tysiecy-polskich-firm-poczawszy-od-2025-r/
https://normative.io/insight/csrd-explained/
